Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары 2026

2026-ж., 10-июль

Даталар жана аянтчалар акыркы жолу текшерилди: 2026-жылдын 25-июлу — worldnomadgames.org жана visitkyrgyzstan.kg сайттары боюнча. Иш-чаранын чоо-жайы дагы эле өзгөрүшү мүмкүн — авиабилеттерди алуудан мурун ошол эки сайтты кайра карап чыгыңыз.

Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары мекенине кайтып келатат. Алтынчы оюндар ушул күзү Кыргызстанда кайрадан өтөт: ачылышы Бишкекте, негизги мелдештер Ысык-Көлдүн — мен чоңойгон көлдүн — түндүк жээгинде. Бул баракча — келсем болобу деп жазган досторумо айткан сөзүм: ырасталган даталар, аянтчалардын арасынан кантип чыныгы жүрүү керек, кайда жатуу керек жана оюндардын тегерегиндеги күндөрдө эмне кылууга арзыйт. Бир нерсени башынан эле ачык айтам: мен билет сатпайм жана бул жуманы жакшы өткөрүү үчүн эч кимге билет сатуучу керек эмес. Төмөндөгүлөр — убада эмес, логистика жана чыкан саякаттар, бул жолдор менен ар бир сезондо жүргөн адамдан.

Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары деген эмне?

Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары — 2014-жылдан бери өтүп келген көчмөн спортунун жана маданиятынын эл аралык фестивалы. Алгачкы үч оюн Ысык-Көлдөгү Чолпон-Атада өткөн (2014, 2016 жана 2018), андан кийин 2022-жылы Түркиядагы Изникте болуп, ага 100дөн ашуун өлкөдөн 3 000ден ашык спортчу 40 спорт түрү боюнча катышкан, 2024-жылы Казакстанда өткөн. 2026-жылы Кыргызстандагы оюндарга уюштуруучулар дагы 100дөн ашуун өлкөнүн катышуучуларын күтүүдө. Мелдештердин арасында: эчкинин союшу менен ойнолуучу катып калган атчан оюн көк-бөрү; бүркүт, тайган жана аттан турган салтык аңчылык комплекси салбурун; эр эңиш (ат үстүндө күрөш); жирит; ат чабыш; ошондой эле мангала сыяктуу интеллектуалдык оюндар. Толук программаны уюштуруучулар оюндардын расмий сайтында жарыялайт. Мелдештер жөнүндө көрүүчү үчүн гид: көк-бөрү, бүркүт менен аңчылык, жаа атуу, күрөш — туугандук сайтта (англисче).

2026-жылкы оюндар качан жана кайда өтөт?

Оюндар 2026-жылдын 31-августунан 6-сентябрына чейин уланат. Ачылыш аземи 31-августта Бишкекте, «Бишкек Аренада» өтөт. Негизги мелдештер 1–6-сентябрда Чолпон-Атада жана Кырчын жайлоосунда болот — аны «Кырчын капчыгайы» деп да жазылышын көрөсүз; бул Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде, Чолпон-Атанын үстүндөгү ошол эле кенен жайыт өрөөнү — жабылыш аземи көл жээгинде өтөт. Спорттун сыртында маданий программада Кырчын капчыгайында Кыргызстандын бардык аймактарынан алынып келинген жүздөгөн боз үйлөр коюлган боз үй кыштакчысы, ашпозчулук мелдештери жана боз үй тигүү ылдамдыгына берилген мелдештер кирет. Эгер көлдү, анын түндүк жана түштүк жээгин мурда көрө элек болсоңуз, оюндар сизге түндүк жээгин эң жандык учурунда көрсөтөт — ал эми көлдүн калган бөлүгүнө чейин бир жакшы чечим гана калат.

Бишкек менен аянтчалардын арасынан кантип жүрүү керек?

Чолпон-Ата Бишкектен болжол менен 250–265 км алыстыкта, жол менен төрт саат чамасында. Маршрутка (жалпы жүргүнчү микроавтобустар) Бишкектин Батыш автобекетинен чыгып, төрт саат чамасында жетет; жалпы таксилер үч жарым саат чамасында жеткирет. Экөө тең каалаган батыштык өлчөм боюнча арзан, тактык расписание боюнча эмес, толгон сайын жүрөт, баалары жылдан-жылга өзгөрүп турат — ошондуктан учурдагы бааны келгенде автобекеттен тактап алыңыз. Бир ачык күтүү: оюндардын жумасында бул жол кадимки сентябрдагыдан катуу тыгыз болот. Эрте чыгыңыз, убакытты артыкчылык менен алыңыз жана кечинки иш-чарадан кийин ошол эле күндө учуп кетүүчү рейс пландаштырбаңыз. Мурунтан эле буюртма берилген жеке трансфер ушул белгисиздиктин көбүн жоюп салат.

Оюндардын учурунда кайда жатуу керек?

Оюндардын жумасында түндүк жээгине болгон талап кескин жогорулап кетет: оюндар 2018-жылдан бери Кыргызстанда өткөн эмес, ал эми Чолпон-Ата — кичинекей эс алуу шаарчасы, демек, төшөк-орун эң сейрек каражатка айланат. Чолпон-Ата жана жанындагы Бөстери көлдүн негизги эс алуу тилкесин түзөт — мейманканалар, конок үйлөр жана санаторий доорунан калган курорттор; сезондо Кырчын капчыгайында жана анын тегерегинде боз үй лагерлери иштейт. Мүмкүн болушунча эрте брондоп коюңуз. Биз эмне кылабыз, эмне кылбайбыз — аны так айтып коюш керек: tianshantours.com оюндардын билеттерин сатпайт жана мейманканаларда орун корун да кармабайт. Рыноктун сүрөтүн түшүнүү үчүн гана, сунуш катары эмес: жергиликтүү жана эл аралык операторлор оюндардын көп күндүк пакеттерин мурунтан эле сатып жатышат, ал эми суранычтауулары тез толот — 2026-жылдын июль ортосундагы абал боюнча, жергиликтүү бир оператордун 7 күндүк топтук турунда орундардын көбү эле толгон. Пакеттердин баасы операторго, узактыгына жана топтун чоңдугуна жараша абдан ар башка — чечим кабыл алганга чейин учурдагы бир нече сунушту салыштырып чыгыңыз.

Оюндардын учурунда Кылыч сиз үчүн чыныгы эмне кыла алат?

Эгер оюндарга (31-август – 6-сентябрь) келип, транспортту же чыкан саякатты уюштуругуңуз келсе, ушул баракчадагы баскыч аркылуу мага WhatsApp аркылуу билдирүү жазыңыз — оюндардын даталарын жана тобуңуздун чоңдугун айтыңыз, эмне реалдуу экенин ачык айтып берем.

Оюндардын жумасына кайсы чыкан саякаттар ылайыктуу?

Оюндардын жумасы тоолуу сезондун акыркы убактысына туш келет — чыкан саякаттар маселесин кызыктуу кылган да ушул нерсе. Айрым багыттар жылга чейин жабылып калууда; башкалары эң сонун мезгилинде. Мына ачык сүрөт.

Соң-Көлгө дагы барып калса болобу?

Күч менен — жана сентябрдын биринчи күндөрүндө гана, таалай жардам берсе. Соң-Көл 3 016 м бийиктикте жайгашкан, анын боз үй лагерлери жайда гана болот: бир лагерь сезонун 4-июндан 28-сентябрга чейин деп жарыялаган, ал эми малчылардын үй-бүлөлөрү сентябрдын ортосунан баштап жайлоодон түшө баштайт. Калмак-Ашуу ашуусу (3 446 м) аркылуу баруучу жол сентябрдын ортосунан кийин ишенимсиз болуп калат жана алгачкы олуттуу кар менен жабылат — 2025-жылы бийлик аны кышка 6-ноябрдан тарта жапкан. Демек, оюндардын жумасында Соң-Көлгө суурулуп баруу аба ырайы жагымдуу болсо мүмкүн, бирок аны план эмес, кошумча белек катары кабыл алыңыз. 10-сентябрдан кийин ошол жуманын абалын текшербестен эч кимге Соң-Көлдү убада кылбайм.

Түштүк жээгинде 2–3 күндө эмне бар?

Түштүк жээг — оңой «ооба» жообу. Оюндардын аянтчаларынан көлдү тегеректеп барып, бүркүтчүлөрдүн мекени Боконбаевого жетесиз — алардын көрсөтмөлөрү фестивалдык сезондо гана эмес, жыл бою өтөт. Жанында — Сказка капчыгайынын кызыл кая түзүлүштөрү, атактуу кызыл каялары менен Жети-Өгүз өрөөнү, Барскоон капчыгайы жана шаркыратмалары, ошондой эле боз үйдүн каркасын азыр да кол менен жасаган Кызыл-Туу айылы. Бул жээктин артынан Терскей Ала-Тоо кырка тоосу тик басып тургандыктан, жол башталуучу жерлер суунун жанында эле жатат. Бул жерде эки-үч күн мелдеш күндөрүнүн ортосунда же алардан кийин так батып калат.

Ал эми Каракол жана ысык булактар?

Ооба, бирок календарьга бир көз жүгүрткөн абзел. Каракол — чыгыш жээгиндеги шаар, Теңир-Тоонун бул бөлүгүндө треккингдүн негизги жайы; жекшемби күндөрү анын мал базары эртең менен иштейт. Анын үстүндө болжол менен 2 600 м бийиктиктеги Алтын-Арашан ысык булактарынын өрөөнүнө пеште 15 км жолду төрт-алты саатта басууга же советтик түптүү жол тандабас унаа менен жетүүгө болот — ал жактын сезону июндан сентябрдын башына чейин, демек оюндардын жумасы акыркы чек. Сентябрдын биринчи жумасында барсаңыз, дагы эле ачык кездештиришиңиз ыктымал; айдын ортосунда бара турган болсоңуз, мурун жергиликтүү элден сурап алыңыз.

Ачылыштан мурун Бишкектен бир күндүк тоого чыгуу?

Жооп — Ала-Арча: Бишкектин түштүгүнөн болжол менен 40 км аралыктагы улуттук парк, шаардан 45–60 мүнөт жол. Кирүү кымбат эмес, парктын дарбазасына шаардык автобус барат (№ 1, 2025-жылдын жайынан бери жүрөт, аз сомого), ичинде жол башталуучу жерлерге акысыз шаттлдар кыймылдайт. Дарыя боюндагы жол учактан түшкөн бутка ыңгайлуу тез; шаркыратмага баруучу жөө жол толук күнгө созулат. Ачылыш аземинен мурунку эң жакшы бир күндүк чалыныш ушул.

Оюндарда бүркүт менен аңчылыкты көрсө болобу — же чыныгысын?

Экөөнү тең, ал эми экөө бири-биринен айырмаланган тажрыйба экенин түшүнгөн жакшы. Оюндарда салбурун — мелдештик тартип: бүркүттөрдү аңчынын чакыруусуна канча тез жооп кайтарганына жана мардык кармагандыгына байкап баалашат. Бул абдан эффекттүү көрүнүш — салттын стадиондук варианты. Ал эми түштүк жээгинде, Боконбаевонун тегерегинде, иштеген бүркүтчү менен жеке көрсөтмөнү уюштурууга болот — анын кушу кышкы сезондо, болжол менен октябрдан февралга чейин, түлкү жана коёндорду чыныгы аңчыйт. Көрсөтмөлөрдө мардык жана тирдер колдонулат, тирүү аң эч качан эмес, ал эми сентябрда таанышкан ошол эле куштар бир нече айдан кийин чыныгы аңчылыкка барат. Эгер сиз үчүн ушул айырма маанилүү болсо — менимче, маанилүү болушу керек — бул салт жана анын этикасы жөнүндөгү макаламды окуп чыгыңыз же түштүк жээкке, мен тааныган бүркүтчүлөр менен маданий бир күнгө келип көрүңүз. — анын кушу кышкы сезондо, болжол менен октябрдан февралга чейин, түлкү жана коёндорду чыныгы аңчыйт. Көрсөтмөлөрдө мардык жана тирдер колдонулат, тирүү аң эч качан эмес, ал эми сентябрда таанышкан ошол эле куштар бир нече айдан кийин чыныгы аңчылыкка барат. Эгер сиз үчүн ушул айырма маанилүү болсо — менимче, маанилүү болушу керек — бул салт жана анын этикасы жөнүндөгү макаламды окуп чыгыңыз же түштүк жээкке, мен тааныган бүркүтчүлөр менен маданий бир күнгө келип көрүңүз.

Сентябрдын башы Кыргызстандагы саякатты узартуу үчүн жакшы убакытпы?

Ооба — сентябрь бул жерде жылдын эң жакшы айларынын бири. Аба ырайы адатта туруктуу, жайыттар алтынга боёлот, адамдар азыраак болот, дал ушул учурда малчылар малын бийик жайлоодон түшүрүшөт — каалаган тоолуу жолдо көрүүгө арзый турган көрүнүш. Эскертмелери жогоруда айтылгандар: Соң-Көлдүн сезону эң акырында, бийик тоолуу треккинг жолдору сентябрдын ортосунан жыйнала баштайт, бийиктиктеги түндөр мурунтан эле суук. Менин мезгилден-мезгилге берилген көрсөтмөм ай сайын эмне иштей турганын жайып салып берет, ал эми 7, 10 жана 14 күндүк маршрут эскертүүлөрүм кошумча күндөрдү кантип тизгенимди көрсөтөт. Даталарыңызды айтыңыз — сизге сентябрдын кайсы түрү туш келерин айтып берем.

Байланыш

Байланыш