Боконбаев, түштүк жээг — бүркүтчүлөр, капчыгайлар, боз үйлөр
Ысык-Көл облусу (түштүк жээг, Тон району) · Май–сентябрь (боз үй лагерлери жана сууга түшүү) · Жыл бою (бүркүт салуу көрсөтмөлөрү)
Боконбаев — түштүк жээгтин иштеген жүрөгү — туристтерди жээк тилкеси эмес, адамдар тарткан созула жайгашкан айыл: бүркүтчүлөр, кышында да куштарын ала тоого чыга берген мергенчилер. Бул — менин төрөк жерим. Мен ушул жээктерде өскөнмүн, жана көрсөтмө уюштурган мергенчилер — мыйзамдуу эмес, сезонго жалданган артисттер эмес, мен узак жылдардан бери тааныган адамдар. Айылдын тегерегинде түштүк жээг башка эч жакта болбогондой көп ар түрдүүлүктү бир сааттык жолго батырат: шамал менен жамгыр ойгон капчыгай, кызыл аскалар, шаркыратмалы капчыгайлар, өлкөнүн жарымына боз үй тиккен айыл жана түнкүсүн эң үңкүр үнү — суунун шаркыраганы гана болгон тынч жээк лагерлери.
Боконбаев деген эмне жана эмнеге түштүк жээгде жайгашуу керек?
Боконбаев — Ысык-Көлдүн түштүк жээгинин негизги тейлөө борбору, Тон районунда, деңиз деңгээлинен болжол менен 1750–1800 м бийиктикте, жана Кыргызстанда бүркүт салуу көрсөтмөлөрүнүн таасирдүү борбору. Ал ошондой эле түштүк жээгтин артынан капыс көтөрүлгөн Терскей Ала-Тоо кырка тоосунун дарбазасы катары иштейт — капчыгайлардын башталгыч чекиттери көлдөн кыска жолдо. Айылдын өзү кадимки — ал 1912-жылы Колцовка аталышында негизделип, 1944-жылы кыргыз акыны жана драматургу Жоомарт Боконбаевдин ысымына айланган — бирок ал түштүк шакек маршруттун баарын байланыштырат.
Ысык-Көлдүн эки жээгинин мүнөзү ар башка, жана тандоону аң-сезим менен жасаган жакшы. Бишкекке жакын түндүк жээг — өнүккөн эс алуу тилкеси: санаторийлер, мейманканалар, кайык саякаттары жана Чолпон-Ата менен Бостери тегерегиндеги түнкү турмуш — негизинен өз жана казакстандык эс алуучуларга багытталган. Түштүк жээг тынчыраак жана айылдык мүнөздө — бүркүтчүлөр, капчыгайлар, өрөөндөр жана Тосор сыяктуу жээктер — саякатчылар аны түндүктөн тынч деп туруктуу белгилешет. Жеңил эс алуу жума керек болсо — түндүккө бар. Көл күндөрүн маданият жана тоолор менен айкаштыргың келсе — ушул жерде жайгаш. Мен түндүк жана түштүк жээгдин салыштырмасын Ысык-Көл баракчасында кененирээк жаздым.
Бүркүт салуу көрсөтмөсүндө эмне болот?
Мен иш жүзүндө эмнени көрөм жана канча убакыт алат?
Боконбаевдын жанындагы кадимки көрсөтмө бир-эки саатка созулат жана тааныш тартипте өтөт. Ал тынч башталат: мергенчи кушун тааныштырып, машыгуусун, тамактануу режимин, күнүмдүк кам көрүүсүн жана алардын ортосундагы мамилени түшүндүрөт — бир багуучу, жылдар бою эмгек. Анан бүркүт көтөрүмкү жерге алынып барат, көбүнчө экинчи адам аны ат менен ташыйт. Белги берилгенде ал учуп, айланып, жемге чабуулдайт — адегенде жылбас максатка, анан чабыштаган аттын артынан сүйрөлгөн кыймылдуу максатка. Тажрыйбалуу багуучулар куш кайсы жерге түшө турганын алдын ала так айта алышат.
Көп көрсөтмөлөр кеңири комплексти камтыйт: тайгандар — афган итиндей түзүлүштөгү кыргыз куумай ити — жерде иштешет, жана коноктор кол менен жасалган жаа менен салттуу жаа аттырууну сыноого алышат. Ат, бүркүт, тайган жана жаанын толук айкашы — салбурун деп аталат. Аягында сизге кол менен жасалган дуулгада бүркүттү кандай кармоону үйрөтүшөт — классикалык сүрөт — бүткүл убакыт бою суроолорго жана сүрөттөргө убакыт жетиштүү. Айрым мергенчилер конокторго карматып бергенде кушка баш кап кийгизишет, башкалар жок — ыкмалар ар башка.
Бир нерсени так билүү керек: көрсөтмөлөрдө жандык алда канча кырылбайт. Куштар жемге жана терилерге — арканга байланган түлкү терига — учат, жана шоу үчүн эч бир жаныбар өлбөйт.
Бүркүт салуу адеп-ахлакка жарашабы?
Бул адилеттүү суроо, жана чындык жооп мындан башталат: Кыргызстанда бүркүт салуу — жумушчу салт, шоу гана эмес. Июль айында жемге учкан куштарды кышында түлкү жана коён аңчылык үчүн тоого алып чыгышат, ал эми көрсөтмөлөрдөн түшкөн киреше салттын — жана куштардын — өзүн жыл бою кармап турууга жардам берет. Соколчулук ЮНЕСКОнун адамзаттын руханий маданий мурасынын өкүлдүү тизмесине кирген, жана Кыргызстан 2021-жылдын декабрында ошол көп өлкөлүү номинацияга кошулган.
Ошентсе да, ар бир ишкана барабар эмес. Жакшы иштин белгилери: куштардын туруктуу учурулуп, машыгуусу, тынч жана шашылышсыз көрсөтмөлөр, куштун ден соолугун шоудан мурун койгон мергенчилер жана акырында бүркүттү жаратылышка көбөйүү үчүн кайтаруу. Көп жылдык өнөктөштүктөн кийин бошотуу — адеп-ахлак нормасы, бирок мөөнөтүнө байланыштуу айтылгандар ар башка: айрымдар куштарды алгачкы ондогон жылдарында бошотушат деп айтышат, башкалар аларды андан көп узак кармашканын сүрөттөшөт. PLACEHOLDER: аны чоо-пеши менен иштеген так мергенчилердин бошотуу тажрыйбасын менин ээлик аныкташым керек, андан кийин гана аны кенен сүрөттөйбүз. Коркунучтуу белгилер да так: чынжырланган куштар, шашылыш шоулар жана мезгилден тышкары мажбурлоочу аңчылык сунуштагандар. Эгер жер жасалма жана шашылыш болуп көрүнсө — алыстан кете бер. Мен бүркүтчү салты — жана анын адеп-ахлагы жөнүндө журналда кенен жаздым.
Качан көрсөтмө көрсө болот — а чыныгы аңчылык жагы кандай?
Көрсөтмөлөр жыл бою жүрөт жана көбүнчө жеринен, бир күндөн мурун уюштурулат: Боконбаевдагы конок үйлөр жана боз үй лагерлери таанышкан мергенчилер менен брондошот, ошондой эле айылдагы жамаатка негизделген туризм (CBT) кеңсеси жана салттуу аңчылыкты сактоо жана колдоо үчүн түзүлгөн Салбурун федерациясы да уюштуро алат. Чыныгы аңчылык — кышкы иш, аба ырайына жараша болжол менен октябрьдан февралга чейин, ат менен, баш кап чечилгенче бүркүттү ташыган атайын кол таяныч менен жүргүзүлөт. Жазында куштар түлөйт жана аз учат. Мезгилинде толук күндүк коштоочу аңчылыктар кээде сунушталат; саякатчылар билдирген бир санд — гид, аттар, түшкү тамак жана транспорт камтылганча адам башына болжол менен 220 АКШ доллары — аны көрсөткүч катары, тариф катары эмес кабылда.
Көрсөтмө канча турат?
2025-жылы саякатчылар тобунун көлөмүнө жана транспорт киргенине жараша адам башына 2000–5000 сом төлөгөнүн билдиришкен — жакынкы бир отчетто жайгашкан жерден алып баруу камтылганча 2500 сом болгон. Айылдагы конок үйлөр тамак-аш камтылганча түнүнө болжол менен 1000–2000 сом. Булардын баары — саякатчылардын билдирген көрсөткүчтөрү; расмий баа тизмеси жок, жана эл аралык онлайн платформалар аркылуу жасалган брондордун баасы так ушул эле тажрыйба үчүн ашыкча болушу мүмкүн. Бул рынок чындап мындай иштейт: бир күн мурун жиберилген билдирүү — так ушундай иштеймин. Мага WhatsApp аркылуу күнүңүздү жана тобуңуздун көлөмүн жазсаңыз, мен ишенимдүү мергенчи менен жергиликтүү баада көрсөтмөнү, адатта, бир сааттын ичинде ырастайм.
Боконбаевдын тегерегинде дагы эмне бар?
«Сказка» капчыгайы
«Сказка» — «эргизек» дегенди билдирет, жана жээк жолунун четиндеги шамал менен жамгыр ойгон кичинекей капчыгай алгачкы көрүүдө эле атын актайт. Ал Боконбаев менен Караколдун ортосундагы жолдо жайгашкан, ошондуктан көрсөтмө токтомосу менен стандарттык айкаш: таңкы бүркүттөр, түштөн кийин капчыгайдын түзүлүштөрүн бир саат кыдыруу — жана кечки тамакка кийинки лагерге жетип каласыз.
Жети-Өгүз — Жети букалар аскалары жана Жараланган жүрөк
Мындан чыгыштыраак, Жети-Өгүз өрөөнүнүн оозунда, жолдун үстүндө жети букага окшош деген аскалар катары турат — жети-өгүз так ушул дегенди билдирет — жана анын жанында Жараланган жүрөк деп аталган түзүлүш бар. Алардын артындагы өрөөн Терскей Ала-Тоого көтөрүлүп, жайлоолору жана пешеход жолдору менен таанымал. Жети-Өгүзгө Каракол тараптан да жергиликтүү маршрутка менен жетүүгө болот, ошондуктан ал түштүк жээг саякатынын эки багытында да батат.
Барскоон капчыгайы жана анын шаркыратмалары
Барскоон жээк жолунан түштүккө карай кырка тоого кирип кетет, жана анын эң белгилүү көрүнүшү — саякатчылар Кыз кылдыгы деп атаган шаркыратма. Бул жерде кадимки формат — пешеходдун ордуна капчыгайдан шаркыратмага чейин кыска ат менен саякат — дээрлик баарына ылайыктуу жеңил жарым күн. Ат минүү кызыктырса, бул жогорку тоолордо узагыраак ат менен треккинг саякатына даярдануудан мурда жакшы алгачкы тажрыйба.
Кызыл-Туу — Кыргызстандын боз үйлөрүн тиккен айыл
Боконбаевден кыска жолдо, Кызыл-Тууда боз үйлөрдүн жыгач каркалары айыл масштабында өндүрүлөт — өлкөнүн боз үйлөрүнүн чоң бөлүгү ушул жерде жаралат. Иш салт боюнча бөлүнөт: эркектер бөлүп алыныучу жыгач каркасларды жасашат, аялдар — кийиз чапкычтарын жана оймолуу ичтерин. Боз үй тигүү көрсөтмөлөрүн көрүүгө болот, жана каркас көтөрүлүшүн — торчо дубалдар, ийри чатыр жыгачтары жана кыргыз желегинин борборунда да турган жыгач таажы түндүк — көргөндөн кийин кийин уктаган ар бир боз үйгө жаңы көз менен карайсың. Бул сапар кол өнөрчүлүккө арналган жарым күн үчүн Боконбаевдын өзүндөгү кийиз жасоо устаканалары менен жакшы айкашат.
Туз-Көл туз көлү жана түштүк жээгтин ысык булактары
Айылдын жанындагы жээк сызыгынын артында, Ысык-Көлдүн четинен болжол менен 400 метр аралыкты, Туз-Көл жайгашкан — суусу күчтөн кыйынсыз калкып сүзүүгө болуучу кичинекей туз көлү — жергиликтүүлөр аны региондун өлүк деңизде сүзүүсү катары баалашат. Түштүк жээгде Бар-Булакта, Кажы-Сайда жана Жуукуда жылуу булактар бар экени тууралуу маалымат бар; жайгашкан жайлар жөнөкөй жана ачылыш мезгилдери расмий эмес, ошондуктан спа күтпөй, жеринен сураңыз.
Жээк боюндагы боз үй лагерлери жана CBT конок үйлөрү
Түштүк жээгтин таасирдүү жашоо жер — жээкке жайгашкан боз үй лагери. Эң таанымалы — Боконбаевден батыштагы Тосор: майда кум, сезондук лагерь, «Сказка» капчыгайы да, Барскоон өрөөнү да кол жетимдүү жерде. Айылдын өзүндөгү CBT конок үйлөрү тамак-аш камтылганча адам башына түнүнө болжол менен 25–35 АКШ доллары — 2025-жылдар тегерегиндеги саякатчылардын отчетторунан алынган көрсөткүч, брондогондо кайра текшерген жакшы. Экөөнүн тең сезону — майдан сентябрга чейин. Боз үй лагеринде бир түнүнүн баасы жана камтылгандары жөнүндө кеңири маалымат үчүн ошол сайт өлкө боюнча лагерлердин пайдалуу каталогун жүргүзөт.
Түштүк жээгге качан барган жакшы?
Боз үй лагерлери, сууга түшүү жана капчыгай маршруту үчүн майдан сентябрга чейин келиңиз, июль жана август — эң жылуу жана эң жүктөлгөн айлар. Бүркүт салуу көрсөтмөлөрү жыл бою жүрөт, ошондуктан кышкы сапарда да токтоого себеп бар. Августтун башында Боконбаевдын тегерегине Жырткыч куштар фестивали — аны көбүнчө Салбурун фестивали деп аташат — келет: бүркүт жана сокол мелдештери, тайган иш-чаралары, музыка жана кийиз буюмдардын соода жайлары. 2025-жылкы фестиваль 10-августта Кок-Сайдын жанындагы Жайчы боз үй лагеринде өткөн, ал эми 2026-жылкысы 2026-жылдын 1-августуна жарыяланган. PLACEHOLDER: 2026-жылкы дата бир гана жарыяга таянат — аны факт катары жарыялоодон мурун ээлик жергиликтүү өнөктөштөр менен ырасташы керек. Фестивалдын даталары жыл сайын жылат, ошондуктан ар дайым учурдагы сезонду текшериңиз. Сентябрдын өз сыйлыгы бар: малчылар малды бийик жайлоолордон түшүрүп, жолдор аттар жана койлор менен толот — жай айдоо, сонун сүрөттөр. Эгер иш-чаралардын тегерегинде пландаштырсаңыз, салбурун 2026-жылы Кыргызстанга кайтып келген Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын негизги тармагы да — Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарындагы салбурун караңыз. Ай сайынгы толук сүрөт үчүн — ар бир иш-аракетке ылайыктуу убакыт.
Боконбаевге кантип барсам болот?
Бишкектен Боом капчыгайы жана түштүк жээг жолу аркылуу унаада болжол менен төрт-беш саат эсептегиле; булактар так аралыкты тууралуу пикир келишпейт, ошондуктан километр менен эмес, саат менен ойлонгула. Автобекеттен маршрутка менен беш-алты саат, 2025-жылы орун басы болжол менен 550–650 сом — инфляция менен өсүп жаткан көрсөткүч. «Боконбаево», «Тон» же «Тосор» деген микроавтобустар күн бою бир-эки саат сайын жөнөйт, жана түштүк жээг боюнда Караколго бара турган ар бир маршрутка сурамыңыз боюнча сизди айылда түшүрүп коёт. Караколдон — болжол менен 140 км жана үч саат чамасында, жергиликтүү транспорт болжол менен 120–150 сом.
| Маршрут | Ыкма | Убакыт | Көрсөткүч баа (2025) |
|---|---|---|---|
| Бишкек → Боконбаев | Жеке унаа | ~4–5 саат | Унаа боюнча сурамда |
| Бишкек → Боконбаев | Маршрутка | ~5–6 саат | Ордуна ~550–650 сом |
| Каракол → Боконбаев | Жергиликтүү транспорт | ~3 саат | ~120–150 сом |
Жүк менен автобекеттерде сүйлөшүү каалабасаңыз, мен Бишкектен, аэропорттон же Караколдон эшиктен-эшикке трансферлерди уюштурам — мага WhatsApp аркылуу жазыңыз, мен тобуңуз үчүн баа айтам.
Боконбаевди Ысык-Көлдүн калган бөлүгү менен бир сапарга айкаштырса болобу?
Ооба — жана чыны айтканда, эң жакшы жолу ушул. Боконбаев Бишкектен түштүк жээг боюнча Караколго, кайра түндүк боюнча шакекке табигый туура келет: чыгышка бара жатканда көрсөтмө жана «Сказка», алыскы учта треккинг жана базар шаары, үйгө кайтып бара жатканда жээктер. Мен так ушул шакекти 7, 10 жана 14 күндүк версияларда Кыргызстан боюнча маршрут колдонмосунда сыздым. Бул сайттагы ар бир маршрут — үлгү: акыркы программа сурам боюнча түзүлөт.
Жергиликтүү гид менен бүркүт салуу көрсөтмөсүн кантип брондойм?
Жөнөкөй жооп: мага жазыңыз. Мен түштүк жээгтин мен жеке тааныган бүркүтчү үй-бүлөлөрү менен иштейм жана көрсөтмөлөрдү, толук салбурун программаларын жана — кышында, каалагандар үчүн — жумушчу аңчылыкка чыккан күндөрдү уюштурам. PLACEHOLDER: мергенчилердин аттары, үй-бүлөлүк маалыматтар жана сүрөттөр ээликтин катышуусу жана мергенчилердин макулдугу менен кошулат. Эгер көрсөтмөдөн ашык керек болсо, түштүк жээгтин мергенчилери жана кол өнөрчүлүк айылдары менин мен тааныган мергенчилер менен маданий турларымдын да негизи.
Күндөрүңүздү жана эмнени көргүңүз келгенин айтыңыз — Караколго бара жатканда бир көрсөтмөбү, же капчыгайлары, боз үйлөрү жана калкып сүзүүгө болуучу көлү бар толук түштүк жээг шакегиби. Мага WhatsApp аркылуу (бул барактагы баскыч) же байланыш формасы аркылуу кайрылыңыз, мен план жана чындык жергиликтүү баа менен кайтам.
Байланыш
Want to see this place with someone who knows the road in? Message Kylych on WhatsApp with your dates and group size, or send the inquiry form — you will hear back with an honest plan, not a package pitch.